lieve vrouwe bedstro

lieve vrouwe bedstro

KLIK op een foto om hem groter te bekijken.

KLIK op een foto om hem groter te bekijken.

woensdag 7 september 2016

Heermoes is meer dan een woekeraar!

Heermoes (Skeletkruid / Akkerpaardestaart / Lat. Equisetum arvense, Engels: Horsetail) wordt door menig tuinbezitter als zeer irritant ervaren omdat het enorm kan woekeren en bijna niet weg te krijgen is! Heermoes is één van de oudste planten op aarde, het kwam al in het Carboon voor (350-250 miljoen jaar geleden). Een echte overlever en een heel bijzonder plantje dus!
Omdat het een woekeraar is, is het verstandig om hem niet in je tuin te zetten maar deze in het wild te oogsten. 


Heermoes heeft gelede stengels, waarbij op de knopen een krans van eveneens gelede zij-takjes staat.
Net zoals varens, wolfsklauwen en mossen plant Heermoes zich voort door middel van sporen. Bij heermoes bevinden de sporendoosjes (sporangioforen) zich bovenaan bladgroenloze, bruinachtig-beige onvertakte stengels, die je in het vroege voorjaar ziet opduiken. Nadat de sporen gerijpt en uitgezaaid zijn sterven de fertiele stengels af, en duiken de bekende groene ‘dennentak-achtige’ stengels op.



In Nederland komen verschillende soorten Heermoes voor, maar de meeste daarvan zijn minstens licht giftig. Enkel heermoes (Equisetum arvense) mag medicinaal worden toegepast, en het is dus belangrijk om heermoes in elk geval te kunnen onderscheiden van de soorten die (ook) algemeen voorkomen, zoals lidrus (E. palustre) en holpijp (E. fluviatile). Ook het onderscheid met schaafstro (E. hyemale) kan hier en daar belangrijk zijn, omdat deze zeldzame paardenstaart plaatselijk toch talrijk kan voorkomen.

Het is dus belangrijk de plant met zekerheid te kunnen herkennen.
Je kijkt daarom naar volgende kenmerken:
Bij de goede Heermoes zit de bloeiaar (het sporendoosje) nooit aan de groene plant, maar aan een bladgroenloze bloeistengel die in het begin van de lente te vinden zijn. 

Lidrus daarentegen heeft zijn bloeiaren bovenaan zijn groene stengels.
Een Heermoes in een zeer vochtig gebied (bv moeras) zal meestal lidrus zijn en kun je ds beter laten staan.


Heermoes is zeer mineraalrijk en bevat vooral silicium, kalium, calcium, magnesium, ijzer, zink en selenium. Ook bevat het vitamine C, provitamine A, B1, B2 en B3. Heermoes is een weerstandkruid.
Heermoes werkt volgens zeggen op de volgende kwalen geneeskrachtig in de vorm van een voetbad, als kompres of als zalf: slechte nagels, fistels, zweetvoeten, schimmelinfectie, zwemmerseczeem en wintertenen.
Heermoes
herstelt, versterkt en versoepelt: skelet, kraakbeen, pezen, gewrichtsbanden, huid, haar, nagels.
Heermoes stimuleert de aanmaak, het herstel en de souplesse van bindweefsel. Het kiezelzuur, de flavonoíden en saponinen zijn verantwoordelijk voor deze bindweefselversterkende werking. Alles wat met bindweefsel te maken heeft: kraakbeen, pezen, gewrichtsbanden, huid, haar en nagels, wordt elastischer. Het verouderingsproces wordt in zijn algemeenheid afgeremd.
Heermoes doet wonden sneller genezen. 


De olie en de zalf worden gemaakt van het hele kruid:
  • Verzamel Heermoes op een schone plaats
    • Droog het voordat je het gebruikt: niet gedroogde kruiden bevatten veel water waardoor je olie eerder kan gaan bederven.
  • knip het in stukjes en doe het in een schone pot ( ¾ vol )
  • vul de pot met een biologische olie (olijfolie, zonnebloemolie o.i.d.)
  • laat de pot minstens 8 weken staan in de zon ( bv. de vensterbank)
  • schud of roer regelmatig
  • zeef de olie door een fijne doek of zeef ( ik gebruik een lege theezak)
  • bewaar de olie in een afgesloten donkere fles
  • of maak er zalf van:
    – warm de heermoes-olie au bain marie op
    voeg bijenwas toe en warm het langzaam op.
    – voeg een paar druppels lavendel-olie toe voor de geur
    – wanneer de bijenwas gesmolten is, schenk je de vloeibare zalf in een potje.
    – Laat de zalf afkoelen. De zalf is dan klaar voor gebruik.
    Of:
    De bijenwas in een pan au-bain-marie verwarmen tot het smelt. Als de bijenwas gesmolten is de kruidenolie al roerend toevoegen. Als er een mooie gelijkmatige vetmassa is ontstaan, de pan uit het waterbad nemen. Nog even goed roeren. Dan een uur laten rusten, nogmaals doorroeren en m.b.v. een spatel in kleine potjes doen.



    Bovenstaande methode is het beste en geeft de krachtigste olie maar wil je geen 8 weken wachten? Dan kun je deze snellere maar ingewikkeldere methode proberen:

    100 gram gedroogde kruiden of 200 gram verse kruiden
    4 dl plantaardige olie (ik gebruik biologische zonnebloemolie)


    Makkelijker de juiste verhouding afmeten:
    neem een pot en vul deze voor 3/4 met kruiden, vul hem voor de rest met olie...
     
    • Breng eerst een pan met water aan de kook en zet het vuur lager. 
    • Plaats hierboven een kleinere pan of schaal.
    • Doe daar de plantaardige olie en de kruiden in en sluit alles goed af met een deksel. 
    • De olie en kruiden worden au bain marie verwarmd. De olie komt dus nooit in direct contact komt met de warmtebron. 
    • Nadat de olie en kruiden goed verwarmd zijn, moet het mengsel minimaal 2 uur blijven staan zodat het kan afkoelen. 
    • Hierna filter je de olie door een doek of filter in een schone kom. 
    • Verwijder nu het gebruikte kruid en herhaal het hele proces met verse kruiden, zodat de olie twee keer zo krachtig wordt. 
    • Doe de olie het liefst in donkere, glazen potten en bewaar deze op een donkere plaats. 
    • Zet de naam van de olie en de datum van bereiding op de flessen.

weetjes:

Equisetum is een apart plantje dat door zijn bloei- en groeiwijze veel belangstelling trekt. De wortelstok zit diep in de grond en vormt in het voorjaar roodachtige stengels. Na enkele weken komen onvruchtbare, groene stengels boven de grond die zich vertakken en een pluimachtig uiterlijk krijgen. Bij de boeren is deze plant niet zo geliefd: de wortel zit zo diep in de grond dat de plant haast niet te verwijderen is. Hij heeft dan ook de scheldnaam “akkerpest” gekregen. Andere namen voor de plant zijn “heermoes” of “paardenstaart”. Heermoes houdt van vochtige en leemachtige grond. Zo kijkend naar de plant valt meteen het “rechte” en “fiere” karakter van de plant op. Hij is zo taai dat de handen kapot gaan als men probeert de plant er zo even uit te trekken. Hoe sterk en ook ruw die stengels zijn, blijkt uit het feit dat men vroeger de stengels gebruikte als schuurmiddel! De naam zou afkomstig kunnen zijn van de Latijnse woorden “equis” (paardenstaart) en seta (borstel/ staart). De Nederlandse naam is afgeleid van de woorden “herde” (kudde) en “moos” (mos) en verwijst naar het massaal op elkaar groeien van de plant in “kudden” mos.



Heermoes is eigenlijk een prehistorisch botanisch overblijfsel, nauw verwant aan de bomen die tijdens het Carboon -270 miljoen jaar geleden- groeiden. Deze bomen zijn de bron van steenkoollagen. In de Romeinse tijd gebruikte men heermoes als groente, dierenvoedsel en geneesmiddel. De oude Grieken pasten de plant als wondgeneesmiddel toe. In de volksgeneeskunde benutte men de plant vooral bij aandoeningen van nieren, blaas en urinewegen, als bloedstelpend middel, als gorgeldrank bij keelpijn of -toegevoegd in badwater- bij etterende wonden, huidzweren en huiduitslag. Daarnaast gebruikten de mensen heermoes bij botbreuken en weefselontstekingen om het genezingsproces te versnellen. Ook werd het aanbevolen als middel voor gezonde ogen, haren, nagels en huid. Chinese artsen schrijven de Equisetum hiemale voor bij oogklachten, dysenterie, griep, zwellingen en aambeien.


Toepassingen in de (moes)tuin:
Ik kan me voorstellen dat je niet echt blij bent wanneer heermoes in je (moes)tuin opduikt. Maar wanneer je het kruid in flinke hoeveelheden ter beschikking hebt, kan je maar beter van de nood een deugd maken.
Zoals gezegd, is heermoes een erg mineraalrijk kruid. Heel wat planten doe je een erg groot plezier met een extra gift aan mineralen, dus het mulchen met de afgesneden groene heermoesstengels is nog zo’n gek idee niet.
Bekender is de toepassing van heermoes als gier: Je laat een kilo groene heermoesplanten trekken in een emmer met 10 liter water, en dat gedurende een dag of tien. (Hou het goedje afgedekt: het gaat gisten en walgelijk ruiken!) Daarna kan je het (bij voorkeur verdund) gebruiken als een vloeibare meststof, of je besproeit er bijvoorbeeld door luis aangetasten planten mee. De zwarte luizen op onze tuinbonen gingen in elk geval vlot op de loop.
In plaats van een ‘gier’ kan je ook gewoon een afkooksel maken van dezelfde hoeveelheden plant en water, dat je gedurende drie kwartier laat sudderen. Gebruik dit dan als vloeibare meststof.

Heermoes bevat veel mineralen die goed zijn voor de composthoop en voor de grond waarop je heermoes laat verteren. Heermoes haalt de mineralen zeer diep vanuit de grond naar boven. Maar heermoes geeft wel het signaal dat er iets mis is met de grond. (Misschien groeit heermoes weelderig op grond die arm is aan mineralen in een poging zoveel mogelijk mineralen naar boven te halen om het evenwicht te herstellen.) Daarom is het goed om de heermoes die je uittrekt ter plekke te laten liggen. Het vergaat en aangezien de groene stengel onvruchtbaar is, is er geen probleem wat betreft uitzaaien.

Geen opmerkingen: